เล่นอย่างมีสติหมายถึงการกำหนดให้ชัดว่าจะใช้เงินเท่าไร ใช้เวลาเท่าไร และจะหยุดเมื่อไร ก่อนเริ่มเล่นทุกครั้ง ไม่ใช่ตัดสินใจระหว่างเล่น ถ้าเมื่อไรรู้สึกว่าควบคุมไม่ได้ ขอให้รู้ว่ามีคนพร้อมช่วยเสมอ เช่น สายด่วนเลิกพนัน 1413 และสายด่วนสุขภาพจิต 1323 บทนี้เป็นบทที่พี่อยากให้น้องอ่านมากที่สุดในห้องสมุดนี้ เพราะมันคุ้มครองทั้งเงิน เวลา และคนที่น้องรัก
ทำไมต้องวางกฎก่อนเริ่ม ไม่ใช่ระหว่างเล่น
ระหว่างลุ้นผลบอล สมองจะอยู่ในโหมดตื่นเต้น ทั้งตอนชนะและตอนแพ้ ช่วงนี้เป็นช่วงที่คนเราตัดสินใจเรื่องเงินได้แย่ที่สุด ชนะก็อยากเล่นต่อเพราะคิดว่ามือขึ้น แพ้ก็อยากเล่นต่อเพราะอยากเอาคืน ทั้งสองแบบพาไปสู่การเล่นเกินกว่าที่ตั้งใจ
ทางแก้คือตัดสินใจล่วงหน้าตอนที่ใจยังนิ่ง เขียนกฎของตัวเองไว้ แล้วทำตามกฎนั้นโดยไม่ต่อรองกับตัวเอง คิดเสียว่าเป็นสัญญาที่ “ตัวเราตอนสติดี” ทำไว้ให้ “ตัวเราตอนตื่นเต้น”
ตั้งงบแบบที่ใช้ได้จริง
งบที่ดีไม่ได้มาจากคำถามว่า “อยากได้เท่าไร” แต่มาจากคำถามว่า “เสียได้เท่าไรโดยไม่เดือดร้อน” ลองทำตามขั้นตอนนี้
- เริ่มจากรายรับหลังหักรายจ่ายจำเป็น ได้แก่ ค่าที่อยู่ อาหาร เดินทาง ผ่อนหนี้ ค่าเล่าเรียน และเงินออม ส่วนที่เหลือคือเงินใช้จ่ายเพื่อความบันเทิงทั้งหมด
- แบ่งเพียงส่วนน้อยของเงินบันเทิง มาเป็นงบเดิมพัน เพราะยังมีกิจกรรมอื่นในชีวิตที่ต้องใช้เงินด้วย
- แยกบัญชีหรือกระเป๋าเงิน ให้งบก้อนนี้อยู่แยกจากเงินใช้ประจำวัน จะได้เห็นชัดว่าเหลือเท่าไร
- ตั้งวงเงินฝากในระบบ ถ้าผู้ให้บริการมีเครื่องมือจำกัดยอดฝากต่อวันหรือต่อเดือน ให้ตั้งไว้ให้ตรงกับงบ
- หมดแล้วจบ ไม่ยืม ไม่กดบัตรเครดิต ไม่ดึงเงินออม และไม่เติมงบกลางเดือน
กฎเสริมที่พี่ใช้เองคือ ยอดต่อบิลไม่เกินราว 2-5% ของงบทั้งเดือน และถ้าได้กำไรจากงบเดือนนี้ ให้ถอนกำไรส่วนหนึ่งออกไปใช้อย่างอื่นจริง ๆ ไม่วนกลับมาเล่นทั้งหมด
จำกัดเวลา เพื่อไม่ให้บอลกินชีวิต
เงินเป็นแค่ครึ่งหนึ่งของเรื่อง อีกครึ่งคือเวลา คนที่เริ่มมีปัญหามักเริ่มจากการใช้เวลากับการเดิมพันมากขึ้นเรื่อย ๆ จนกระทบการนอน งาน และครอบครัว ลองใช้วิธีเหล่านี้
- กำหนดวันที่จะเล่น เช่น เฉพาะวันเสาร์อาทิตย์ ไม่ใช่ทุกวันที่มีบอล
- กำหนดช่วงเวลา เช่น ไม่เกินสองชั่วโมงต่อวัน และไม่เล่นหลังเที่ยงคืน
- ตั้งนาฬิกาปลุกหรือใช้ระบบแจ้งเตือนเวลาในแอป ถ้ามีให้ใช้
- ไม่เปิดดูราคาบอลระหว่างทำงาน เรียน หรือตอนอยู่กับครอบครัว
- มีกิจกรรมอื่นที่ทำเป็นประจำ เช่น ออกกำลังกาย หรือเตะบอลกับเพื่อนจริง ๆ
สัญญาณเตือนว่ากำลังเริ่มควบคุมไม่ได้
การติดพนันไม่ได้เกิดในวันเดียว มันค่อย ๆ มาทีละนิดจนเจ้าตัวไม่ทันสังเกต แบบประเมินที่ใช้กันแพร่หลายในต่างประเทศอย่าง Problem Gambling Severity Index (PGSI) ถามเรื่องคล้าย ๆ กับตารางข้างล่างนี้ ลองตอบตัวเองตามจริงสำหรับช่วงสิบสองเดือนที่ผ่านมา
| คำถามถามตัวเอง | ถ้าตอบว่า “ใช่” แปลว่า |
|---|---|
| เคยเล่นเกินงบที่ตั้งไว้หรือเกินกว่าที่เสียได้ไหม | กฎเรื่องเงินเริ่มหลุด |
| ต้องเพิ่มยอดเงินถึงจะรู้สึกตื่นเต้นเท่าเดิมหรือเปล่า | ความทนทานต่อความเสี่ยงสูงขึ้น ซึ่งเป็นสัญญาณสำคัญ |
| กลับไปเล่นอีกวันเพื่อเอาเงินที่เสียคืนไหม | เริ่มติดวงจรตามเอาคืน |
| เคยยืมเงินหรือขายของเพื่อนำมาเล่นไหม | ปัญหาเริ่มกระทบการเงินจริง |
| คนรอบตัวเคยทักว่าเล่นมากเกินไปไหม | คนอื่นเห็นผลกระทบก่อนเรา |
| รู้สึกผิด เครียด หรือนอนไม่หลับเพราะการเดิมพันไหม | เริ่มกระทบสุขภาพใจ |
| เคยโกหกคนในครอบครัวเรื่องเงินหรือเวลาที่ใช้เล่นไหม | เริ่มปิดบัง ซึ่งมักทำให้ปัญหาโตขึ้น |
ถ้าตอบ “ใช่” ตั้งแต่หนึ่งข้อขึ้นไป ถือเป็นสัญญาณที่ควรหยุดคิดจริงจัง และถ้าตอบใช่หลายข้อ หรือบางข้อเกิดขึ้นบ่อย พี่อยากให้น้องลองพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญ แบบประเมินนี้ไม่ใช่การวินิจฉัยทางการแพทย์ แต่ช่วยให้เห็นภาพตัวเองชัดขึ้น
เมื่อต้องการความช่วยเหลือ มีที่ไหนบ้าง
การขอความช่วยเหลือไม่ใช่เรื่องน่าอาย คนจำนวนมากกลับมาใช้ชีวิตปกติได้หลังได้รับคำปรึกษาที่เหมาะสม แหล่งที่น้องติดต่อได้มีดังนี้
- สายด่วนเลิกพนัน 1413 ให้คำปรึกษาเรื่องการพนันโดยเฉพาะ ทั้งสำหรับผู้เล่นและครอบครัว
- สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิต ให้คำปรึกษาเรื่องความเครียด ความวิตกกังวล และปัญหาทางใจที่มักมาพร้อมกับปัญหาการพนัน ดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ เว็บไซต์กรมสุขภาพจิต
- โรงพยาบาลและคลินิกจิตเวชใกล้บ้าน สามารถประเมินและวางแผนการดูแลได้อย่างเป็นระบบ
- คนใกล้ตัวที่ไว้ใจได้ การเล่าให้ใครสักคนฟังช่วยลดความกดดันได้มาก และเขาอาจช่วยดูแลเรื่องเงินในช่วงที่น้องกำลังตั้งหลัก
สิ่งที่ทำได้ทันทีระหว่างรอพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญ คือใช้ระบบพักบัญชีหรือปิดบัญชีถ้าผู้ให้บริการมีให้ ลบแอปออกจากโทรศัพท์ ยกเลิกการผูกบัตร และเลิกติดตามกลุ่มหรือเพจที่ชวนเล่น
ถ้าคนที่เรารักกำลังมีปัญหา
บางครั้งคนที่อ่านบทนี้ไม่ใช่ผู้เล่นเอง แต่เป็นพ่อแม่ แฟน หรือเพื่อน สิ่งที่ช่วยได้คือพูดคุยด้วยความห่วงใยแทนการตำหนิ เลือกจังหวะที่ทั้งคู่ใจเย็น บอกสิ่งที่เห็นตรง ๆ โดยไม่ตัดสิน หลีกเลี่ยงการใช้หนี้แทนโดยไม่มีแผนร่วมกัน และชวนโทรปรึกษาสายด่วนด้วยกัน ซึ่งครอบครัวก็โทรขอคำแนะนำได้เช่นกัน
ข้อเตือนใจ: การเดิมพันทุกรูปแบบมีความเสี่ยงที่จะเสียเงิน ผู้ที่อายุต่ำกว่า 18 ปีไม่ควรเล่นไม่ว่ากรณีใด และถ้าการเดิมพันเริ่มทำให้ชีวิตไม่สนุก การหยุดคือคำตอบที่ถูกเสมอ
คำถามที่พบบ่อย
ควรตั้งงบเดิมพันเท่าไรต่อเดือน
ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน หลักคือใช้เฉพาะเงินที่เหลือหลังหักค่าใช้จ่ายจำเป็นและเงินออมแล้ว และต้องเป็นยอดที่ถึงเสียทั้งหมดก็ไม่กระทบชีวิตประจำวัน
โทรสายด่วน 1413 หรือ 1323 ต้องบอกชื่อจริงไหม
โดยทั่วไปการรับคำปรึกษาทางโทรศัพท์ไม่จำเป็นต้องเปิดเผยตัวตนถ้าไม่สะดวก น้องเล่าเฉพาะสิ่งที่สบายใจที่จะเล่าได้ เจ้าหน้าที่จะช่วยแนะนำขั้นตอนต่อไป
หยุดเล่นสักพักแล้วกลับมาเล่นใหม่ได้ไหม
ได้ถ้าน้องควบคุมได้จริงและไม่มีสัญญาณเตือนในตาราง แต่ถ้าเคยมีปัญหาหนักมาก่อน ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนตัดสินใจ เพราะบางคนการหยุดถาวรคือทางที่ปลอดภัยที่สุด